ده سال از روزی که بیابان لوت به عنوان نخستین اثر طبیعی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد می‌گذرد؛ رخدادی که نام شرق و جنوب‌شرقی ایران را در جغرافیای زمین‌شناسی و اکوتوریسم بین‌المللی برجسته‌تر کرد. در این میان، بخش گسترده‌ای از این پهنه شگفت‌انگیز که در حوزه سرزمینی استان سیستان و بلوچستان و به‌ویژه منطقه نصرت‌آباد قرار دارد، همچنان یکی از دست‌نخورده‌ترین و پررمزورازترین بخش‌های این میراث طبیعی به شمار می‌رود.
بزرگ‌ترین تپه‌های ماسه‌ای جهان در قلمرو سیستان و بلوچستان
برخلاف کلوت‌های بخش غربی که بیشتر شناخته شده‌اند، بیابان لوت در قلمرو سیستان و بلوچستان نماد آرامش، وسعت و جلوه‌های منحصربهفرد زمین‌ریخت‌شناسی است. منطقه مشهور «ریگ‌یلان» با ارتفاع شگفت‌انگیز تپه‌های ماسه‌ای و تنوع اشکال فرسایشی، زیست‌بومی بی‌بدیل را خلق کرده که در جهان کم‌نظیر است. این پهنه علاوه بر اهمیت زمین‌شناختی، بستری برای تحقیقات اقلیم‌شناسی و کیهان‌شناسی در سطح دانشگاهی محسوب می‌شود.
ظرفیت‌های بی‌پایان برای ژئوتوریسم و اشتغال بومی
سپری شدن یک دهه از ثبت جهانی لوت، فرصتی است تا عملکرد دستگاه‌های متولی در بهره‌برداری خردمندانه از این رویداد بازبینی شود. بیابان لوت برای استان سیستان و بلوچستان تنها یک عارضه جغرافیایی نیست؛ بلکه سرمایه‌ای استراتژیک برای توسعه «ژئوتوریسم» (زمین‌گردشگری) و تقویت اقتصاد جوامع محلی است. ایجاد اقامتگاه‌های بوم‌گردی سازگار با محیط زیست، هدایت تورهای علمی و ستاره‌شناسی، و آموزش راهنمایان بومی می‌تواند چرخه پایداری از اشتغال و حفاظت از این اثر طبیعی ایجاد کند.
چالش حفاظت در کنار توسعه گردشگری
میراث جهانی لوت، اکوسیستمی شکننده دارد. کارشناسان همواره تاکید کرده‌اند که توسعه گردشگری در پهنه نصرت‌آباد و ورودی‌های سیستان و بلوچستان باید با کمترین اثر تخریبی و رعایت ضوابط سخت‌گیرانه حفاظتی صورت پذیرد. تردد خودروهای آفرود در مناطق حساس و رهاسازی پسماندها، تهدیدی جدی برای ساختار ژئومورفولوژی و بقای زیستی ناچیز اما ارزشمند این منطقه است. بنابراین، ارتقای پایگاه‌های پایش و افزایش آگاهی مسافران، لازمه حفظ این میراث برای نسل‌های آینده خواهد بود.
پیوند کویر با کریدورهای شرق کشور
بررسی جایگاه بیابان لوت برای مخاطبان «گناباد امروز» از زاویه ارتباط شبکه‌ای گردشگری شرق کشور اهمیت بالایی دارد. تقویت محور گردشگری لوت از مسیر سیستان و بلوچستان و اتصال آن به مسیرهای ترانزیتی و فرهنگی از خراسان تا کرانه‌های خلیج فارس، می‌تواند جنوب شرق کشور را از یک گذرگاه صرف، به مقصدی پویا برای کاوشگران، پژوهشگران و دوستداران طبیعت بدل سازد. گذشت ۱۰ سال از ثبت جهانی این پهنه، زنگ هشداری است تا از مرحله معرفی عبور کرده و به فاز مدیریت پایدار و بهره‌برداری علمی گام نهیم.
