گناباد امروز – سرویس فرهنگ و هنر: سال‌هاست قاب تلویزیون و سینما در بازنمایی مناطق شرقی و جنوب‌شرقی کشور، در اسارت تصاویری تکراری از ناامنی، محرومیت و برهوت باقی مانده است؛ اما آغاز پخش مجموعه تلویزیونی «آسباد» از شبکه یک سیما، ورق تازه‌ای را در معرفی نبوغ اقلیمی و پیشینه تمدنی مردمان این خطه گشوده است. مجموعه‌ای که با محوریت آسیاب‌های بادی باستانی و با تصویربرداری در گناباد و سیستان، هم‌زمان با روند پیگیری ثبت این آثار در فهرست میراث بشری یونسکو، نگاه‌ها را به فناوری پایدار نیاکان ما جلب می‌کند.
مجموعه داستانی «آسباد» به تهیه‌کنندگی سیدمهدی هاشمی و محمدحسین غفرانی، کارگردانی محمدرضا معینی و نویسندگی فرهاد نقدعلی در ۲۴ قسمت در مرکز سیمافیلم به مرحله پخش رسیده و روزهای فرد ساعت ۲۲:۱۵ روی آنتن شبکه یک سیما می‌رود. داستان این اثر با مرگ شیردل‌خان، خیر بومی یک روستا در جریان کلنگ‌زنی طرحی عمرانی در مجاورت یک آسباد تاریخی آغاز می‌شود؛ تقابلی نمادین میان توسعه مدرن و لزوم صیانت از شناسنامه تاریخی که دغدغه دیرین دوستداران میراث فرهنگی است.
حضور بازیگرانی چون سیامک صفری و علی اوسیوند در کنار هنرمندان تئاتر و بومی منطقه و فراتر از آن، تصویربرداری بخش‌هایی از این سریال در بناهای تاریخی شهرستان گناباد و شهرهای زاهدان و زابل، نشان‌دهنده پیوستگی جغرافیایی و فرهنگی این شاهکارهای مهندسی کهن در امتداد دشت‌های بادخیز شرق کشور است.
بازخوانی نبوغ سازگاری با طبیعت
آسبادها سازه‌های خشت و گلی شگفت‌انگیزی هستند که هزاران سال پیش، با هوشمندی ساکنان فلات ایران برای رام کردن تندبادها و چرخش سنگ‌های سنگین آسیاب جهت تأمین آرد و نان شکل گرفتند. نام‌گذاری و تمرکز این مجموعه بر مفهوم آسباد، پیام روشنی از تاب‌آوری و سازگاری تاریخی مردمان کویر و مرز با اقلیم خشن پیرامون دارد.
مجتبی سعادتیان، معاون میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان با اشاره به اهمیت تصویرگری بناهای باستانی در رسانه‌ها خاطرنشان کرده است که تولید فیلم و سریال‌های مرتبط می‌تواند باورهای غلط پیرامون تخریب یا گنج‌یابی در این محوطه‌ها را بزداید و حس مسئولیت و پاسداری عمومی را میان جوامع محلی زنده کند. به گفته وی، ورود دوربین‌ها به دل این بناها، جامعه مجاور را نسبت به اثرپذیری از این ثروت ملی آگاه‌تر می‌سازد.
شتاب‌بخشی به پرونده یونسکو در افق ۱۴۰۵
پخش سراسری این اثر با یکی از حساس‌ترین برهه‌های میراثی شرق ایران هم‌زمان شده است؛ پرونده زنجیره‌ای ثبت جهانی آسبادهای ایران که استان‌های سیستان و بلوچستان، خراسان رضوی و خراسان جنوبی را دربرمی‌گیرد، در دستور کار جدی سازمان یونسکو قرار دارد.
رضا بارانی، کارشناس و رئیس اداره میراث فرهنگی شهرستان هامون، با تأکید بر ظرفیت کم‌نظیر این سازه‌ها برای تبدیل شدن به منابع پایدار اقتصادی تصریح می‌کند: سریال آسباد می‌تواند پیوست اجتماعی و فرهنگی بسیار قوی برای اقناع کارشناسان یونسکو باشد تا نشان دهیم آسبادها نه سنگ و خشت‌هایی فراموش‌شده، بلکه عناصری پویا در خاطره و زندگی امروز مردم منطقه هستند. وی آسبادها و بناهای تاریخی شرق کشور را به ذخایر بالقوه‌ای تشبیه کرد که قابلیت تبدیل شدن به قطب گردشگری تاریخی و درآمدزا را دارند.
گناباد کجای نقشه ثبت جهانی آسبادها ایستاده است؟
حضور نام و جغرافیای گناباد در فرآیند تولید سریال «آسباد»، یادآور واقعیتی انکارناپذیر است: گناباد یکی از ارکان زنجیره فناوری آسباد در ایران به شمار می‌رود. سازه‌های ارزشمندی چون آسبادهای باستانی بیلند و بخش‌های تاریخی شهرستان، اسنادی زنده از پیوند کهن این دیار با مهار انرژی باد در کنار شاهکار قنات قصبه در مهار آب است.
«گناباد امروز» ضمن استقبال از این رخداد رسانه‌ای، بر پیگیری چند ضرورت راهبردی تأکید می‌کند:
۱. بهره‌برداری فعال دستگاه‌های فرهنگی و شهری گناباد: هم‌زمانی پخش این مجموعه از شبکه سراسری، فرصتی طلایی برای معرفی ظرفیت‌های میراثی گناباد به مخاطبان کل کشور است؛ نباید اجازه داد سهم لوکیشن‌ها و هویت تاریخی گناباد در بازتاب رسانه‌ای این سریال مغفول بماند.
۲. شتاب در مرمت و آماده‌سازی آسبادهای گناباد: از آنجا که ارزیابان یونسکو در پرونده‌های زنجیره‌ای، وضعیت نگهداری بناها و میزان پیوند مردم بومی را به دقت بررسی می‌کنند، تسریع در مرمت سازه‌های تاریخی بیلند و مسیرهای پیرامونی نیازمند هم‌افزایی مدیریت شهری، میراث فرهنگی و سرمایه‌گذاران بخش خصوصی است.
۳. تکمیل زنجیره گردشگری باد و آب: گناباد با برخورداری از عمیق‌ترین قنات ثبت جهانی جهان، می‌تواند با احیا و تعریف تورهای پیوسته «آب و باد»، به یکی از مقاصد بی‌بدیل گردشگری علمی و تاریخی کشور بدل شود.
