گناباد امروز – گروه تاریخ و تمدن: در امتداد بررسی حلقه‌های ناپیدای تمدن ایرانی، سواحل نیلگون جنوب همواره گنجینه‌ای بکر اما کمتر شناخته‌شده به شمار می‌روند. عباس مقدم، باستان‌شناس و پژوهشگر پیشکسوت، در نهمین بخش از مجموعه گفتارهای باستان‌شناختی «از دل خاک»، با واکاوی کارنامه کاوش‌های باستانی در سواحل جنوبی کشور هشدار می‌دهد که غفلت از کاوش‌های علمی در کرانه‌های خلیج فارس، مهم‌ترین بخش‌های پازل تاریخ ایران را در سایه ابهام نگه داشته است.
خطای تاریخی مستشرقان و تاخیر چند دهه‌ای در کاوش‌ها
مقدم با اشاره به فقر پژوهش‌های میدانی در کرانه‌های دریای پارس تاکید می‌کند: «ریشه این غفلت تاریخی در نوع نگاه باستان‌شناسی ما نهفته است؛ نگاهی که در طول دهه‌ها صرفاً به بلندی‌های زاگرس و دشت‌های فلات معطوف بوده و دریا را به عنوان بستر تمدن‌ساز نادیده گرفته است. در اوایل سده بیستم میلادی، پژوهشگرانی نظیر ژاک دمورگان و اورل اشتاین با این ادعای نادرست که در مجاورت خلیج فارس زیستگاه پیش از تاریخی وجود نداشته، روندهای اکتشافی را چندین دهه به تأخیر انداختند و فرصت‌های بی‌شماری را از جامعه علمی سلب کردند.»
شهری ۳۰ کیلومتری در انتظار کاوش علمی
این باستان‌شناس با ابراز نگرانی جدی از مخاطرات محیطی می‌افزاید: «امروزه شتاب دگرگونی‌های اقلیمی، فرسایش ساحلی و توسعه نامتوازن، لایه‌های باستانی سواحل را پیش از شناسایی و ثبت دقیق تخریب می‌کند. در یکی از بررسی‌های اخیر میدانی، بقایای گستره‌ای شهری به طول ۳۰ کیلومتر در حاشیه دریا شناسایی شده است که در صورت نبود پژوهش‌های نظام‌مند و کاوش‌های علمی نجات‌بخشی، این داده‌های کم‌نظیر برای همیشه به رازی مدفون تبدیل خواهند شد.»
چگاسفلی؛ گواهی بر هویت دریامحور ایرانیان در هزاره چهارم پیش از میلاد
وی پایگاه باستانی «چگاسفلی» را نقطه ثقل پیوند تمدن‌های باستانی با دریا برشمرد و تصریح کرد: «جامعه شوشانی–انشانی در حدود شش هزار سال پیش با آگاهی کامل و به شکلی هدفمند در فاصله تنها ۲۰ کیلومتری از خط ساحلی خلیج فارس سکنا گزید؛ این امر نشان‌دهنده آن است که پهنه آبی خلیج فارس، نبض تپنده هویت، اقتصاد و آیین‌های زیستی آنان بوده است.»
مقدم در پایان با تاکید بر ضرورت ارتقای آگاهی ملی و ثبت این میراث ماندگار گفت: «چنانچه ریشه‌های تاریخی خود را در کرانه‌های آبی بازشناسی نکنیم، در ناآگاهی از هویت خویش باقی خواهیم ماند. محوطه تاریخی چگاسفلی به دلیل ساختار آیینی و تدفینی شگفت‌انگیز خود، استعداد روندهای اکتشافی را چندین دهه به تأخیر انداختند و فرصت‌های بی‌شماری را از جامعه علمی سلب کردند.»
شهری ۳۰ کیلومتری در انتظار کاوش علمی
این باستان‌شناس با ابراز نگرانی جدی از مخاطرات محیطی می‌افزاید: «امروزه شتاب دگرگونی‌های اقلیمی، فرسایش ساحلی و توسعه نامتوازن، لایه‌های باستانی سواحل را پیش از شناسایی و ثبت دقیق تخریب می‌کند. در یکی از بررسی‌های اخیر میدانی، بقایای گستره‌ای شهری به طول ۳۰ کیلومتر در حاشیه دریا شناسایی شده است که در صورت نبود پژوهش‌های نظام‌مند و کاوش‌های علمی نجات‌بخشی، این داده‌های کم‌نظیر برای همیشه به رازی مدفون تبدیل خواهند شد.»
چگاسفلی؛ گواهی بر هویت دریامحور ایرانیان در هزاره چهارم پیش از میلاد
وی پایگاه باستانی «چگاسفلی» را نقطه ثقل پیوند تمدن‌های باستانی با دریا برشمرد و تصریح کرد: «جامعه شوشانی–انشانی در حدود شش هزار سال پیش با آگاهی کامل و به شکلی هدفمند در فاصله تنها ۲۰ کیلومتری از خط ساحلی خلیج فارس سکنا گزید؛ این امر نشان‌دهنده آن است که پهنه آبی خلیج فارس، نبض تپنده هویت، اقتصاد و آیین‌های زیستی آنان بوده است.»
مقدم در پایان با تاکید بر ضرورت ارتقای آگاهی ملی و ثبت این میراث ماندگار گفت: «چنانچه ریشه‌های تاریخی خود را در کرانه‌های آبی بازشناسی نکنیم، در ناآگاهی از هویت خویش باقی خواهیم ماند. محوطه تاریخی چگاسفلی به دلیل ساختار آیینی و تدفینی شگفت‌انگیز خود، استعداد آن را دارد که به عنوان نخستین موزه گورستان درجا در جهان ثبت و معرفی شود؛ ظرفیتی تمدنی و گردشگری که ثبت حضور بیش از ۴ هزار و ۲۰۰ بازدیدکننده در بازه‌ای دوماهه، خود گواهی روشن بر اشتیاق جامعه به شناخت این میراث درخشان است.»
