گناباد امروز – گروه فرهنگ و آیین: روستای تاریخی ریاب، بار دیگر شاهد برگزاری یکی از اصیل‌ترین آیین‌های عزاداری در شرق ایران بود؛ آئینی که فراتر از یک سوگواری مذهبی، پیوندی ارگانیک میان معماری، طبیعت و باورهای عمیق انسانی را به نمایش می‌گذارد. نخل‌گردانی ریاب که با شماره ۸۲۷ در فهرست آثار معنوی کشور به ثبت رسیده است، هر ساله بستری برای بازخوانی هویت فرهنگی این دیار است.
نخل‌گردانی؛ میراثی زنده و سازمان‌یافته
حمیدرضا محمودی قوژدی، رئیس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گناباد، این مراسم را بیش از یک آیین مذهبی، یک ساختار دقیق اجتماعی دانست و اظهار کرد: «نخل‌گردانی در ریاب، بازتاب‌دهنده یک حرکت جمعی و سازمان‌یافته است. سازه عظیم چوبی نخل که نمادی از تابوت مطهر امام حسین است، توسط ده‌ها تن از اهالی با نوحه‌های خاص و شعارهای حماسی بر دوش کشیده می‌شود. این مسیر و حرکات نمادینِ دورانی نخل، در واقع روایتی از غم و ارادت است که در بستر بافت تاریخی و معماری خشتی روستا معنا می‌یابد.»
تمایز در ساختار و هم‌نشینی با محیط زیست
مدیر پایگاه جهانی قنات قصبه گناباد با تحلیل تطبیقی این آیین با سایر مناطق کشور افزود: «اگرچه آیین نخل‌گردانی در اقصی نقاط ایران نظیر یزد یا خراسان دیده می‌شود، اما ویژگی ممتاز ریاب، پیوند ارگانیک این آیین با محیط زیست و ساختار اجرایی بی‌نظیر آن است. در حالی که نخل در بسیاری از فرهنگ‌های تاریخی نمادی از پیروزی و برکت است، مردم ریاب این نماد را با فرهنگ عاشورایی گره زده و ساختاری ایجاد کرده‌اند که در هیچ کجای دیگر با این نظم و ابهت دیده نمی‌شود.»
گناباد؛ قطب گردشگری معنوی در تراز جهانی
محمودی قوژدی با اشاره به ثبت ۹ اثر معنوی عاشورایی در شهرستان گناباد و پیشتازی در این حوزه، تصریح کرد: «تلاش ما تثبیت جایگاه گناباد به عنوان یک قطب گردشگری فرهنگی-مذهبی است. زنجیره طلایی گناباد شامل قنات جهانی در دل زمین و آیین‌های معنوی در سطح روستاهاست. پیوند میان آب، نخل و ایمان، فرمولی منحصربه‌فرد برای جذب گردشگر است؛ هدفی که ما را به سمت مستندسازی و معرفی این گنجینه‌ها با استانداردهای جهانی سوق می‌دهد تا هویت کویری این سرزمین، در جایگاه شایسته خود در نقشه گردشگری جهان تثبیت شود.»
او در پایان تأکید کرد: «هدف ما این است که گردشگرانی که برای دیدن میراث مادی و قنات جهانی به گناباد می‌آیند، با درک عمق میراث ناملموس ما، تجربه‌ای متفاوت و معنوی از این سرزمینِ کهن کسب کنند.»
