گناباد امروز – گروه میراث فرهنگی و گردشگری: توجه روزافزون به روستای تاریخی ریاب و قرارگیری آن در مسیر ثبت در فهرست بهترین روستاهای جهانی، فرصتی مغتنم برای بازخوانی هویت تمدنی گناباد فراهم کرده است. حسین ابراهیمی، کارشناس میراث فرهنگی و مدرس دانشگاه، در یادداشتی تحلیلی تأکید می‌کند که فهم واقعی و پایدار ریاب، تنها در صورت خوانش پیوسته و ارگانیک آن با شاهکار مهندسی «قنات جهانی قصبه» امکان‌پذیر است.
دو فصل از یک شاهکار تمدنی
به باور این پژوهشگر، قنات قصبه و ریاب پدیده‌هایی جدا از یکدیگر نیستند، بلکه دو روی یک سکه‌اند؛ قنات قصبه به عنوان دستاورد نبوغ مهندسی نیاکان، سرآغاز خلق امکان زیست در بستر خشن و کم‌آب کویر است و روستای ریاب تجلی عینی، اجتماعی و فرهنگی همان آب در قامت معماری، سکونت و حیات روزمره به شمار می‌رود. به بیانی دیگر، آنچه در عمق تاریک و شگفت‌آور قنات قصبه به عنوان فناوری مهار آب جریان دارد، در کوچه پس‌کوچه‌ها، ساباط‌ها و خانه‌های خشتی ریاب به فرهنگ زیسته و جامعه بدل شده است.
گذار بنیادین: از «مکان دیدنی» به «مکان تجربه‌پذیر»
یکی از آسیب‌های بنیادین صنعت گردشگری در کشور، ارائه تکه‌تکه و جزیره‌ای آثار تاریخی بدون پیوند معنایی است. ابراهیمی با اشاره به این چالش تصریح می‌کند: «توسعه ریاب نباید صرفاً به بازپیرایی کالبدی یا تبدیل آن به یک صحنه نمایشی محدود شود. هدف غایی باید تبدیل ریاب از یک اثر صرفاً دیدنی به یک زیست‌بوم تجربه‌پذیر باشد؛ جایی که مخاطب بتواند پیوند ژرف میان آب، کشاورزی سنتی، آیین‌ها، پوشاک و قصه‌های کهن را با تمام وجود لمس کند.»
گردشگری روایت‌محور؛ مزیت رقابتی گناباد
گردشگر امروز در جست‌وجوی داستانی منسجم و روایتی معنادار از سفر است. الگوی «گردشگری روایت‌محور» در گناباد می‌تواند با ورود گردشگر به دالان‌های شگفت‌انگیز قنات جهانی قصبه آغاز شود و در ادامه، با حضور در فضای گرم و انسانی ریاب و درک جلوه‌های ثمردهی آن آب، به کمال برسد. این پیوستگی نه‌تنها ماندگاری گردشگر را افزایش می‌دهد، بلکه تصویری یکپارچه از نبوغ انسان ایرانی در سازگاری با اقلیم را ارائه می‌کند.
افقی نو برای ثبت جهانی ریاب
ثبت روستای ریاب در سازمان جهانی گردشگری (UNWTO) نباید در چارچوب یک فرایند اداری نگریسته شود، بلکه این رویداد فرصتی تاریخی برای تثبیت منظومه هویتی قنات قصبه و ریاب در تراز بین‌المللی است. تحقق این راهبرد، افق تازه‌ای در توسعه گردشگری پایدار، تقویت اقتصاد محلی و برندسازی منطقه‌ای برای خراسان و شرق ایران خواهد گشود.
