گناباد امروز – گروه میراث و اقتصاد: روستای تاریخی «ریاب» که سودای جهانی شدن را در سر دارد، اکنون با یک راهبرد کلان روبروست: «بازیابی هویت اقتصادی از طریق احیای هنرهای اصیل». سمیه روانخواه، معاون صنایع‌دستی اداره‌کل میراث‌فرهنگی خراسان رضوی، در هفته صنایع‌دستی با تأکید بر اینکه ثبت جهانی، صرفاً یک عنوان اداری نیست، احیای صنایع‌بومی این روستا نظیر «فرت‌بافی» و «گلیم‌بافی» را یکی از الزامات بنیادین برای کسب این عنوان جهانی برشمرد.
فرت‌بافی؛ پاسخی هوشمندانه به اقلیم کویر
تحلیل‌های کارشناسی نشان می‌دهد صنایع‌دستی ریاب نه یک تفنن، بلکه برآمده از نبوغ زیست کویری بوده است. فرت‌بافی که در گذشته به عنوان منسوجی خنک و سازگار با شرایط اقلیمی منطقه رواج داشته، اکنون کانون اصلی برنامه‌های احیای میراث‌فرهنگی است. روانخواه با اشاره به مشاهدات میدانی و وجود دستگاه‌های قدیمی در خانه‌های اهالی، تصریح کرد: «فرت‌بافی، پیوندی مستقیم با هویت تاریخی و مسئله آب در گناباد دارد؛ چرا که تولید پوشاک سبک، پاسخی به محدودیت‌ها و ضرورت‌های اقلیمی بوده است. بازگرداندن این چرخه به تولید، به معنای بازگشت به اصالت و هویت پایدار منطقه است.»
بوم‌گردی؛ ویترینی برای تجاری‌سازی هنر
معاون صنایع‌دستی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، راهبرد عملیاتی این نهاد را ایجاد زنجیره ارزش عنوان کرد. بر اساس این رویکرد، اقامتگاه‌های بوم‌گردی ریاب دیگر تنها محل اسکان نخواهند بود؛ بلکه به «خانه‌های صنایع‌دستی» تبدیل می‌شوند که در آن، تولید، آموزش و فروش مستقیم به گردشگر در یک بسته کامل ارائه می‌گردد.
وی با اشاره به شعار «هر روستا یک بوم‌گردی و هر شهر یک خانه صنایع‌دستی» افزود: «هدف ما این است که گردشگر، صنایع‌دستی را به عنوان نمادی از فرهنگ زیستی گناباد لمس و خریداری کند. پیوند مستقیم میان تولیدکننده محلی و گردشگر، ضامن پایداری اقتصادی این هنرهاست و مانع از فراموشی آن‌ها در هیاهوی مدرنیته می‌شود.»
اقتصاد هویت‌محور؛ پیش‌شرط ثبت جهانی
برنامه جامع میراث‌فرهنگی برای ریاب، تنها به احیای یک هنر محدود نمی‌شود؛ بلکه به دنبال بازسازی «شیوه زیست» است. با توجه به اینکه ریاب نامزد ثبت در فهرست سازمان جهانی گردشگری است، ارائه یک الگوی موفق از «روستای زنده» که در آن صنایع‌دستی نه به عنوان کالای دکوری، بلکه به عنوان بخشی از زنجیره ارزش اقتصادی حضور دارد، امتیازی ویژه در ارزیابی‌های بین‌المللی خواهد بود.
در نهایت، با راه‌اندازی خانه‌های صنایع‌دستی خصوصی و حمایت از کارگاه‌های محلی، گناباد تلاش می‌کند تا از یک شهرستانِ دارای اثر تاریخی، به یک «مقصد جامع گردشگری تمدن‌محور» تبدیل شود؛ جایی که قنات، معماری خشتی و صنایع‌دستی، همگی در یک زنجیره به‌هم‌پیوسته، پایداری اقتصادی روستا را تضمین می‌کنند.
