گناباد امروز – گروه فرهنگ عامه و میراث ناملموس: در هیاهوی جهان شتاب‌زده امروز که ماشین‌ها جایگزین دست‌افزارهای کهن شده‌اند، بازخوانی شیوه‌های زیست سنتی یادآور هوشمندی، صبوری و پیوند ناگسستنی انسان با طبیعت است. «هاش» یا همان سنگ‌آسیاب دستی، ابزاری با پیشینه چند هزار ساله، از جمله نمادهای فناوری بومی ایرانی است که با گذشت سده‌ها، هنوز در گوشه‌هایی از زیست سنتی نفس می‌کشد و کاربرد اصیل خود را حفظ کرده است.
شاهکار سادگی و کارآمدی در مهندسی بومی
ساختار مکانیکی «هاش» بر پایه دو سنگ تراش‌خورده مدور شکل گرفته است؛ سنگ زیرین که استوار و بی‌حرکت بر جای می‌ماند و سنگ زبرین که با نیروی دست به چرخش درمی‌آید. گندم یا غلات از حفره میانی سنگ بالا ریخته می‌شود و با ساییدن منظم دو سطح سنگی بر یکدیگر، دانه‌ها آرام‌آرام به آردی نرم و یکدست تبدیل می‌گردند. این سازوکار به ظاهر ساده، در طول هزاره‌ها تکیه‌گاه اصلی تامین نان و پایداری معیشت در روستاها و مناطق کویری بوده است.
اصالت طعم در مصاف با تیغه‌های پرشتاب
اگرچه امروز آسیاب‌های برقی و صنعتی مدرن غبار فراموشی بر پیکر این ابزار کهن نشانده‌اند، اما برای برخی پاسداران فرهنگ عامه، هیچ دستگاهی جایگزین کیفیت سنگ نمی‌شود. «مافاطمه»، از شیرزنان پایبند به آیین‌های زیست کهن، هنوز هم برای آماده‌سازی ادویه‌ها و غلات روزمره به سراغ سنگ‌آسیاب دستی خود می‌رود. او بر این باور است که سایش آرام و بدون گرمای سنگ، عطر، کیفیت و نرمی محصول نهایی را به گونه‌ای حفظ می‌کند که تیغه‌های پرسرعت آسیاب‌های برقی هرگز قادر به ارائه آن نیستند.
استمرار استفاده از «هاش»، فراتر از یک عادت روزمره، پاسداری عملی از میراث ناملموس و ادای احترام به دانش بومی است؛ دانشی که بر صبوری، احترام به خوراک و کیفیت پایدار استوار بود.
تهیه و تدوین ویدئو: امین رحیمی‌زاده
