آیین نخلگردانی یکی از کهنترین و باشکوهترین مراسم عاشورایی شهرستان گناباد است که هر سال در روز عاشورا با حضور گسترده مردم در مناطق مختلف این شهرستان از جمله نوقاب، قصبهشهر، ریاب و رهن برگزار میشود. این آیین به عنوان یکی از مهمترین میراثهای معنوی منطقه، در فهرست آثار ناملموس ملی ایران نیز به ثبت رسیده است.
«نخل» سازهای بزرگ از چوب است که در فرهنگ عاشورایی ایران نمادی از تابوت و پیکر مطهر امام حسین(ع) به شمار میرود. عزاداران پس از نخلبندی و آذینبندی آن با پارچههای مشکی، سبز و رنگی، نخل را بر دوش گرفته و همراه با نوحهخوانی و سینهزنی در مسیرهای مشخص به حرکت درمیآورند.
بر اساس اسناد تاریخی و روایت پژوهشگران محلی، سابقه نخلگردانی در گناباد دستکم به دوره دوره صفوی بازمیگردد. در آن دوران این آیین به عنوان نمادی از تشییع پیکر شهدای کربلا شکل گرفت و به تدریج در مناطق مختلف ایران گسترش یافت. در گناباد نیز این سنت نسل به نسل منتقل شده و تا امروز با حفظ بسیاری از ویژگیهای اصیل خود ادامه یافته است.
یکی از ویژگیهای منحصربهفرد نخلگردانی گناباد، موروثی بودن جایگاه برخی نخلکشان است. در گذشته محل قرار گرفتن افراد زیر نخل از پدران و اجداد به فرزندان منتقل میشد و هر خانواده مسئولیت مشخصی در حمل نخل داشت. این موضوع نشاندهنده پیوند عمیق مردم منطقه با این آیین مذهبی و سنتی است.
امروزه نخلگردانی گناباد علاوه بر جنبه مذهبی، به عنوان یک جاذبه مهم فرهنگی و گردشگری نیز شناخته میشود و هر ساله گردشگران بسیاری برای مشاهده این مراسم باشکوه به شهرستان سفر میکنند. این آیین جلوهای از عشق و ارادت مردم گناباد به حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و نمادی از حفظ سنتهای اصیل عاشورایی در فرهنگ ایرانی است.
گردآورنده: سمیه محمدزاده
