۲۷ اردیبهشتماه، روز جهانی ارتباطات و روابط عمومی، فرصتی است برای نگاه دوباره به نقش استراتژیک حرفهایهایی که بیادعا و بیسروصدا، پلهای اعتماد میان نهادها، سازمانها و مردم را ترمیم و استحکام میبخشند.
در گناباد، همانند بسیاری از شهرهای ایران، روابطعمومیها و فعالان اطلاعرسانی اغلب در پشت صحنه تلاش میکنند. آنها زمانی دیده میشوند که یک بحران مدیریت میشود، یک خبر شفاف منتشر میگردد، یا یک سوءتفاهم بزرگ با یک بیانیه سنجیده و بهموقع برطرف میشود.
این روز، یادآور «جهاد تبیین» در سطح یک شهرستان است. جهادی که در آن:
· مدیر روابطعمومی فرمانداری، شهرداری، دانشگاه، بیمارستان یا شرکتهای خدماتی گناباد، در خط مقدم پاسخگویی و شفافیت ایستاده است،
· خبرنگار محلی با پرسشگری منصفانه، مکمل روابطعمومی سالم است،
· و کارمند روابطعمومی یک اداره، با حوصله و دقت، شکایت یک شهروند را به فرصتی برای بهبود خدمات تبدیل میکند.
روابطعمومی خوب، شعاری ندارد؛ اثری دارد. اثر آن در کاهش فاصله مردم و مسئولان، افزایش سرمایه اجتماعی، و جلوگیری از التهابهای بیپایه در فضای مجازی دیده میشود.
روز جهانی ارتباطات و روابطعمومی؛ ریشهها، اهداف و جایگاه جهانی
۲۷ اردیبهشتماه در تقویم رسمی ایران، روز جهانی ارتباطات و روابطعموری نامگذاری شده است؛ روزی که فرصتی برای بازشناسی جایگاه راهبردی ارتباطات در زندگی فردی و اجتماعی انسان معاصر است. اما این روز جهانی چه پیشینهای دارد؟ آیا واقعاً در سطح جهان چنین روزی وجود دارد؟ و هدف از نامگذاری آن چه بوده است؟ این نوشتار به بررسی ابعاد مختلف این مناسبت جهانی میپردازد.
پیشینه تاریخی: زایش یک ایده جهانی
برخلاف تصور عمومی، «روز جهانی ارتباطات» صرفاً یک ابتکار ملی یا صنفی نیست، بلکه ریشه در تحولی نهادی در سطح بینالمللی دارد. این روز برای اولین بار توسط کلیسای کاتولیک و در چارچوب شورای دوم واتیکان (واتیکان دوم) پایهگذاری شد.
پاپ پل ششم در سال ۱۹۶۷ میلادی، همزمان با تحولات شگرف در عرصه رسانههای جمعی، «روز جهانی ارتباطات اجتماعی» (World Communications Day) را بنیان نهاد. ایشان در اولین پیام خود برای این روز دلیل این اقدام را چنین توضیح داد: کلیسا «میخواهد با این ابتکار که توسط شورای دوم واتیکان پیشنهاد شده، توجه فرزندان خود و همه انسانهای خوشنیت را به پدیده وسیع و پیچیده وسایل ارتباط جمعی مدرن جلب کند؛ وسایلی چون مطبوعات، سینما، رادیو و تلویزیون که یکی از مشخصترین نشانههای تمدن مدرن را شکل میدهند.»
سال ۲۰۲۶، شصتمین سالگرد تأسیس این روز جهانی محسوب میشود که خود گواهی بر استمرار و اهمیت آن در طول شش دهه اخیر است.
جایگاه جهانی: آیا این روز در جهان وجود دارد؟
پاسخ صریح به این پرسش بله است؛ اما با یک تفاوت اساسی. روز جهانی ارتباطات در سطح جهان، عمدتاً با نام «روز جهانی ارتباطات اجتماعی» (World Day of Social Communications) شناخته میشود و توسط کلیسای کاتولیک و بسیاری از نهادهای مذهبی و اجتماعی در کشورهای مختلف جهان گرامی داشته میشود.
این روز هر ساله در یکشنبه پیش از عید پنطیکاست (Ascension Sunday) که معمولاً در ماه مه واقع میشود، برگزار میگردد. برای سال ۲۰۲۶، این روز برابر با ۱۷ مه اعلام شده است.
با این حال، بدیهی است که روز جهانی ارتباطات و روابطعمومی در ایران با تأکید بر بُعد حرفهای و صنفی روابطعمومی و با نام ۲۷ اردیبهشتماه، رویکردی ملی و بومی دارد. آنچه میان این دو مناسبت مشترک است، توجه به نقش حیاتی ارتباطات مؤثر، شفاف و مسئولانه در جامعه است.
فلسفه وجودی: چرا به چنین روزی نیاز داریم؟
ایجاد یک روز جهانی برای ارتباطات، پاسخی به نیازهای عمیق جوامع مدرن بوده است:
۱. توجه به تحولات شتابان رسانهای: دهه ۱۹۶۰، دوران طلایی تلویزیون و رشد بیسابقه رسانههای جمعی بود. کلیسای کاتولیک به درستی دریافت که این پدیده جدید، ساختارهای اجتماعی، فرهنگی و حتی دینی را متحول خواهد کرد و نیازمند درک عمیق و جهتدهی اخلاقی است.
۲. تقویت مسئولیت اجتماعی در ارتباطات: پیامهای پاپها در این روز همواره بر جنبههای اخلاقی و انسانی ارتباطات تأکید داشته است. ارتباطات تنها انتقال اطلاعات نیست، بلکه حفظ کرامت انسانی، صداقت و مسئولیتپذیری در برابر مخاطب است.
۳. رویارویی با چالشهای جدید: در سالهای اخیر، محور پیامهای این روز به چالش هوش مصنوعی و فناوریهای دیجیتال معطوف شده است. امسال، پاپ لئون چهاردهم، شصتمین دوره این روز را با موضوع «حفظ چهرهها و صداهای انسانی» (Preserving human voices and faces) نامگذاری کرده است.
محورهای اصلی روز جهانی ارتباطات ۲۰۲۶
انتخاب موضوع «حفظ چهرهها و صداهای انسانی» از سوی پاپ لئون چهاردهم، نشاندهنده نگرانی عمیق از تأثیرات فناوریهای نوین بر اصالت ارتباطات انسانی است. در بیانیه دیکاستری ارتباطات واتیکان آمده است: «چهره و صدا، ویژگیهای منحصربهفرد و غیرقابلتکرار هر انسان هستند که هویت یگانه آنها را آشکار میسازد».
پاپ لئون چهاردهم که خود هدف دهها «ویدیوی دیپفیک» (جعل عمیق) قرار گرفته، بر خطرات هوش مصنوعی در شبیهسازی چهره و صدای انسان و تضعیف تفکر نقادانه تأکید کرده است. پیام کلیدی ایشان چنین است:
«تکنولوژی نمیتواند جایگزین ظرفیتهای منحصربهفرد انسانی یعنی همدلی، اخلاق و مسئولیت اخلاقی شود. ارتباطات عمومی نیازمند قضاوت انسانی است، نه صرفاً الگوهای داده.»
در این پیام بر سه محور اصلی تأکید شده است: مسئولیتپذیری در برابر آیندهای که میسازیم، همکاری برای شهروندی دیجیتال آگاهانه، و آموزش سواد رسانهای و هوش مصنوعی در همه سطوح.
جمعبندی
روز جهانی ارتباطات با بیش از نیم قرن پیشینه، ریشه در درک عمیق نهادهای بینالمللی از نقش حیاتی ارتباطات در تمدن مدرن دارد. این روز هر سال در سراسر جهان با رویکردی اخلاقی و انسانمحور گرامی داشته میشود و محورهای آن، منطبق با تحولات روز و چالشهای پیشِ رو بهروز میشود.در ایران، روز ۲۷ اردیبهشتماه با تأکید بر نقش و جایگاه حرفهایِ روابطعمومی و اطلاعرسانی، بُعد ملی و صنفی این مناسبت جهانی را بازتاب میدهد و فرصتی برای قدردانی از تلاشگران این عرصه است. آنچه مهم است، پیوند میان این دو رویکرد است: ارتباطاتِ مسئولانه، اخلاقمدار و انسانمحور، صرفنظر از نام و تاریخ آن، نیازی همیشگی برای هر جامعهای است که خواهان پیشرفت و اعتماد عمومی است.
منابع:
· Vatican News / Dicastery for Communication
· Catholic News Service
· ANS – Agenzia iNfo Salesiana
گردآورنده : سمیه محمدزاده