گناباد هر تابستان با تنش آبی روبهرو میشود. در سرزمینی با بارش سالانه حدود یکچهارم میانگین جهانی، اتکای صِرف به باران و انتقال آب راهحلی پایدار نیست. تجربهٔ کهنِ قنات قصبه به ما میآموزد که بقا در اقلیم خشک، نتیجهٔ مدیریت خردمندانهٔ تقاضا و پاسداری از آبخوان است، نه توسعهٔ بیضابطه و مصرف پرریختوپاش.
رشد ساختوساز پراکنده، تغییر کاربری باغها و الگوهای مصرفی پُرآب در تابستان، همزمان با افت سطح آبهای زیرزمینی، گلوگاه امروز گناباد را شکل داده است و معجزهای یکشبه در کار نیست. عبور از این گلوگاه نیازمند نقشهٔ راهی سهمرحلهای است:
در کوتاهمدت (ماههای گرم): کاهش ۲۰ تا ۳۰ درصدی مصرف با مشارکت شهروندان شدنی است؛ از تعمیر نشتیها و نصب سردوش و شیرآلات کاهنده گرفته تا آبیاری شبانه و کاهش مصارف غیرضروری خانگی و تجاری. همزمان، شهرداری و آبفا باید با مدیریت فشار شبکه، نشتیابی فعال، زمانبندی هوشمندانهٔ آبرسانی و اولویتدهی به مراکز حساس، تابآوری شبکه را افزایش دهند.
در میانمدت: استفاده از پساب تصفیهشده برای فضای سبز، جایگزینی گونههای بومی کمآببر بهجای چمن، نصب کنتورهای هوشمند و تعرفهگذاری پلکانی منصفانه (همراه با حمایت از اقشار آسیبپذیر) شکاف مصرف را کاهش میدهد.
در بلندمدت: حفاظت و تغذیهٔ مصنوعی آبخوان، ممنوعیت چاههای غیرمجاز، بهبود بهرهوری کشاورزی، ترویج کشتهای کمآببر مانند زعفران، و همچنین مرمت و نگهداری قناتها با مشارکت بهرهبرداران، ستون فقرات امنیت آبی شهرستان را تشکیل میدهد.
شرط موفقیت، شفافیت و همراهی اجتماعی است:
– انتشار منظم وضعیت منابع آب گناباد
– توقف صدور مجوز برای پروژههای پُر مصرفِ آب
– فعالسازی شبکههای محلی (مدارس، مسجدها، زنان و جوانان) تا الگوی «مصرف مسئولانه» به عادتی پایدار تبدیل شود.
نویسنده : محمدامین قدسی