در روزهایی که مسئله ناترازی برق، خاموشیها، محدودیت انرژی صنایع و کمبود آب به یکی از مهمترین چالشهای اقتصادی کشور تبدیل شده است، خبری از گناباد منتشر شده که اگر به مرحله اجرا برسد، میتواند آینده انرژی و حتی مسیر توسعه اقتصادی این شهرستان را تغییر دهد.
موضوع، پیگیری احداث نیروگاه خورشیدی هزار مگاواتی در گناباد است؛ پروژهای که بنا بر اعلام فرماندار شهرستان، با سرمایهگذاری یکی از هلدینگهای بزرگ کشور در حال پیگیری است.
اگر این پروژه با سرعت، برنامهریزی دقیق و حمایت همه دستگاههای مسئول به مرحله اجرا برسد، میتواند برای گناباد یک پروژه پیشران توسعه باشد؛ پروژهای که آثار آن فقط در صنعت برق دیده نمیشود، بلکه میتواند بر اشتغال، سرمایهگذاری، صنایع، درآمدهای محلی، زیرساخت، دانشگاه، فناوری و حتی تصویر گناباد در سطح کشور اثر بگذارد.
چرا عدد هزار مگاوات برای گناباد مهم است؟
برای درک اهمیت این پروژه باید به خود عدد ۱۰۰۰ مگاوات توجه کرد.
هزار مگاوات یعنی یک گیگاوات ظرفیت تولید برق.
این ظرفیت برای یک پروژه محلی، عدد کوچکی نیست و نشان میدهد که موضوع در صورت تحقق، میتواند در مقیاس یک پروژه بزرگ انرژی منطقهای تعریف شود.
فرماندار گناباد در نشست بررسی مسائل و چالشهای حوزه انرژی شهرستان اعلام کرده که پروژه هزار مگاواتی انرژی خورشیدی با پیگیری مسئولان شهرستان و تأکید استاندار خراسان رضوی در گناباد و با سرمایهگذاری یکی از هلدینگهای بزرگ کشور در حال پیگیری است و به سرانجام رسیدن آن میتواند تحول مهمی در تأمین انرژی استان ایجاد کند.بنابراین مسئله فقط تأمین برق گناباد نیست.
اگر این پروژه اجرا شود، گناباد میتواند بخشی از برق مورد نیاز شبکه را در مقیاس بسیار بزرگ تولید کند و نام شهرستان را در نقشه پروژههای انرژی خورشیدی کشور پررنگتر کند.
گناباد چرا میتواند برای انرژی خورشیدی مناسب باشد؟
گناباد در منطقهای قرار دارد که از ظرفیت قابل توجه تابش خورشید برخوردار است.این موضوع در کنار وجود اراضی مناسب و نیاز روزافزون کشور به توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، یک فرصت مهم ایجاد میکند.مزیت انرژی خورشیدی برای گناباد این است که برخلاف بسیاری از فعالیتهای اقتصادی، وابستگی مستقیم آن به منابع آب بسیار کمتر است.
این نکته در شرایطی اهمیت دوچندان دارد که خود مسئولان شهرستان، کمبود آب را یکی از مهمترین چالشهای آینده گناباد عنوان کردهاند.
در چنین شرایطی، توسعه اقتصادی باید به سمت فعالیتهایی حرکت کند که ارزش افزوده و اشتغال ایجاد کنند اما فشار بیشتری بر منابع محدود آب وارد نکنند.انرژی خورشیدی دقیقاً در همین نقطه میتواند اهمیت پیدا کند.گناباد در حالی به سمت خورشیدی شدن میرود که مشکل آب جدی است. یکی از نکات بسیار مهم درباره این پروژه، ارتباط آن با بحران آب گناباد است.
فرماندار شهرستان در نشست انرژی اعلام کرده است که حدود ۷۰ درصد چاههای کشاورزی گناباد به دلیل کمآبی، ساعاتی از روز خاموش هستند.
این آمار نشان میدهد که اقتصاد گناباد نمیتواند برای همیشه بر فعالیتهایی متکی باشد که مصرف بالای آب دارند.
اگر قرار باشد شهرستان همچنان رشد کند، باید بخشی از مسیر توسعه اقتصادی خود را به سمت حوزههایی ببرد که با شرایط اقلیمی منطقه سازگارتر هستند.اینجاست که انرژی خورشیدی میتواند یک فرصت راهبردی باشد.گناباد میتواند از خورشید فراوان منطقه برای تولید انرژی و ایجاد ثروت استفاده کند، بدون اینکه برای تولید برق به مصرف آب در مقیاس نیروگاههای حرارتی متکی باشد.
این موضوع باید برای مدیران شهرستان، استان و حتی مسئولان ملی یک پیام روشن داشته باشد:
در منطقهای که آب محدود است، انرژی خورشیدی فقط یک انتخاب زیستمحیطی نیست؛ میتواند بخشی از استراتژی توسعه اقتصادی باشد.
از یک نیروگاه تا شکلگیری یک «خوشه انرژی» در گناباد
یکی از مهمترین نکاتی که باید درباره پروژه هزار مگاواتی مورد توجه قرار گیرد این است که نباید آن را صرفاً به ساخت تعدادی پنل خورشیدی محدود کرد.
اگر برنامهریزی درستی انجام شود، یک نیروگاه بزرگ میتواند به هسته شکلگیری یک خوشه اقتصادی انرژیهای تجدیدپذیر در گناباد تبدیل شود.
یعنی در کنار نیروگاه اصلی، فعالیتهای دیگری نیز شکل بگیرد:
تولید و مونتاژ تجهیزات خورشیدی، خدمات فنی و مهندسی، تعمیر و نگهداری، آموزش نیروی متخصص، شرکتهای دانشبنیان، خدمات پیمانکاری، حملونقل، انبارداری، ساخت سازهها و تجهیزات، سیستمهای کنترل و پایش و حتی مراکز تحقیقاتی.
در این صورت، ارزش اقتصادی پروژه فقط به برق تولیدشده محدود نمیشود.
بخش مهمی از درآمد و اشتغال نیز میتواند در خود گناباد ایجاد شود.
این همان نقطهای است که باید از هماکنون مورد توجه مسئولان قرار گیرد.
تجربه دبی؛ چگونه یک نیروگاه خورشیدی به پروژه توسعه شهری تبدیل شد؟
برای درک بهتر موضوع، کافی است به دبی در امارات متحده عربی نگاه کنیم.
دبی سالها پیش تصمیم گرفت انرژی خورشیدی را از یک پروژه کوچک به بخشی از استراتژی بلندمدت اقتصادی و انرژی خود تبدیل کند.نتیجه آن، شکلگیری پارک خورشیدی محمد بن راشد آل مکتوم شد؛ پروژهای که امروز یکی از بزرگترین پروژههای خورشیدی جهان است.طبق اعلام رسمی اداره برق و آب دبی، ظرفیت این مجموعه در سال ۲۰۲۶ به ۳۸۶۰ مگاوات رسیده و برنامه توسعه آن ظرفیت بیش از ۸۰۰۰ مگاوات تا سال ۲۰۳۰ را هدف گرفته است. همچنین فاز هفتم این پروژه شامل ۲۰۰۰ مگاوات ظرفیت خورشیدی و یک سامانه ذخیرهسازی باتری ۱۴۰۰ مگاواتی با شش ساعت ظرفیت ذخیرهسازی است.
این تجربه یک نکته بسیار مهم برای گناباد دارد:
دبی از ابتدا فقط به تولید برق فکر نکرد؛ انرژی پاک را بخشی از برنامه اقتصادی، سرمایهگذاری، فناوری و آینده شهر قرار داد.این دقیقاً همان رویکردی است که میتواند برای گناباد نیز قابل بررسی باشد.
یک مثال دیگر؛ چین و تبدیل مناطق بیابانی به قطب انرژی
در چین نیز پروژههای بسیار بزرگ خورشیدی در مناطق خشک و بیابانی توسعه یافتهاند. برای نمونه، یک نیروگاه خورشیدی ۳.۵ گیگاواتی در منطقه سینکیانگ چین به شبکه متصل شده است؛ پروژهای که در زمان راهاندازی به عنوان بزرگترین نیروگاه خورشیدی جهان معرفی شد و در منطقهای بیابانی در نزدیکی ارومچی قرار دارد.این نیروگاه سالانه حدود ۶.۰۹ میلیارد کیلوواتساعت برق تولید میکند.
پیام این تجربه برای گناباد روشن است:
مناطق خشک الزاماً محکوم به توسعهنیافتگی نیستند.
گاهی همان ویژگیهایی که برای یک فعالیت اقتصادی محدودیت ایجاد میکنند، میتوانند در یک اقتصاد جدید تبدیل به مزیت شوند.
آفتاب فراوانی که در گذشته صرفاً یک ویژگی اقلیمی محسوب میشد، امروز میتواند یک دارایی اقتصادی باشد.
گناباد میتواند از «آفتاب» به عنوان یک سرمایه استفاده کند
در گذشته وقتی درباره منابع گناباد صحبت میشد، بیشتر از کشاورزی، معادن، زمین و منابع انسانی سخن گفته میشد.
اما در اقتصاد آینده، باید یک منبع دیگر نیز به این فهرست اضافه شود:
تابش خورشید.
خورشید هر روز بدون نیاز به استخراج، حملونقل یا خرید مواد اولیه در اختیار منطقه قرار دارد.
آنچه لازم است، سرمایهگذاری، فناوری، شبکه انتقال و مدیریت مناسب است.
اگر این نگاه در گناباد شکل بگیرد، میتوان به تدریج این شهرستان را به یک منطقه مهم تولید انرژی پاک تبدیل کرد.
پروژه هزار مگاواتی و مسئله اشتغال؛ فقط چند شغل مستقیم مهم نیست
ممکن است برخی تصور کنند یک نیروگاه خورشیدی پس از احداث، نیروی انسانی زیادی نیاز ندارد.
این تصور از یک جهت درست است؛ نیروگاه خورشیدی نسبت به برخی صنایع سنگین، اشتغال مستقیم دائمی محدودتری دارد.
اما اشتباه است اگر اشتغال را فقط به کارکنان دائمی نیروگاه محدود کنیم.
یک پروژه هزار مگاواتی در مرحله ساخت میتواند به مجموعه بزرگی از نیروهای فنی، عمرانی، برق، مکانیک، حملونقل، نصب، خدمات و پشتیبانی نیاز داشته باشد.
بعد از بهرهبرداری نیز حوزههایی مانند:
نگهداری پنلها
شستوشو و پایش تجهیزات
تعمیرات
برق و کنترل
امنیت
خدمات فنی
مدیریت شبکه
فناوری اطلاعات
پایش هوشمند
خدمات پیمانکاری
به نیروی متخصص نیاز خواهند داشت.
اگر مسئولان از همین امروز برای آموزش این نیروها برنامهریزی کنند، بخش قابل توجهی از فرصتهای شغلی میتواند به جوانان گنابادی برسد.
دانشگاه گناباد نباید از این پروژه جدا باشد
یکی از پیشنهادهای مهم برای چنین پروژهای، ایجاد ارتباط مستقیم میان نیروگاه، دانشگاه و مراکز آموزش عالی گناباد است.
این پروژه میتواند زمینهای برای آموزش تخصصی دانشجویان در حوزههایی مانند:
مهندسی برق، انرژیهای تجدیدپذیر، هوش مصنوعی، شبکه هوشمند، ذخیرهسازی انرژی، الکترونیک قدرت، نگهداری تجهیزات و مدیریت انرژی
فراهم کند.
اگر چنین ارتباطی شکل بگیرد، دانشگاه گناباد فقط مصرفکننده بودجه نخواهد بود؛ بلکه میتواند به یکی از تأمینکنندگان نیروی متخصص پروژه تبدیل شود.
حتی میتوان در بلندمدت به ایجاد مرکز تحقیق و توسعه انرژی خورشیدی در شهرستان فکر کرد.دبی نیز در کنار توسعه نیروگاه، مرکز تحقیق و توسعه و زیرساختهای نوآوری در حوزه انرژی پاک ایجاد کرده است.چنین الگویی نشان میدهد که نیروگاه بزرگ میتواند سکوی پرتابی برای فعالیتهای علمی و فناوری نیز باشد.
مسئله مهمتر؛ آیا صنایع گناباد میتوانند از برق تولیدی بهره ببرند؟
این پرسش باید از همین امروز در جلسات تصمیمگیری مطرح شود.
اگر هزار مگاوات ظرفیت تولید انرژی در گناباد ایجاد شود، باید بررسی شود که چگونه میتوان از این ظرفیت برای تقویت صنایع شهرستان نیز استفاده کرد.
یکی از مشکلات صنایع در سالهای اخیر، محدودیت و ناپایداری تأمین برق بوده است.
اگر انرژی پاک و زیرساخت شبکه توسعه پیدا کند، میتوان به جذب صنایع جدید، توسعه واحدهای موجود و ایجاد صنایع مرتبط با انرژی امیدوار بود.
به عبارت دیگر، هدف نباید فقط این باشد که:
«برق تولید کنیم.»
بلکه باید این باشد که:
«برق تولید کنیم تا تولید، صنعت و سرمایهگذاری نیز در گناباد رشد کند.»
پروژه خورشیدی میتواند به جذب سرمایهگذارهای بعدی کمک کند
سرمایهگذار معمولاً به جایی میرود که زیرساخت، تجربه و چشمانداز روشن وجود داشته باشد.
اگر پروژه هزار مگاواتی به مرحله اجرا برسد، خود آن میتواند یک پیام برای سایر سرمایهگذاران داشته باشد:
گناباد ظرفیت اجرای پروژههای بزرگ انرژی را دارد.
پس از آن ممکن است پروژههای دیگری در زمینه انرژی خورشیدی، ذخیرهسازی، تجهیزات، صنایع وابسته و خدمات فنی وارد منطقه شوند.
این همان اثر زنجیرهای است که باید از یک پروژه بزرگ انتظار داشت.
یک نکته مهم برای مسئولان؛ پروژه نباید فقط «در حال پیگیری» باقی بماند
در حال حاضر، خبر رسمی موجود از پیگیری پروژه سخن میگوید، نه آغاز عملیات اجرایی آن.
بنابراین اکنون مهمترین مسئله برای گناباد، تبدیل «پیگیری» به تصمیم اجرایی، برنامه زمانبندیشده و عملیات قابل مشاهده است.
برای چنین پروژهای باید از هماکنون مشخص باشد:
زمین پروژه کجاست؟
مجوزها در چه مرحلهای قرار دارند؟
اتصال به شبکه چگونه انجام خواهد شد؟
پست و خطوط انتقال مورد نیاز چه وضعیتی دارند؟
سرمایهگذار چه میزان آورده دارد؟
تأمین مالی پروژه چگونه انجام میشود؟
زمانبندی احداث چیست؟
چه میزان اشتغال ایجاد خواهد شد؟
چه سهمی از نیروهای بومی استفاده خواهند کرد؟
چه بخشهایی از تجهیزات و خدمات میتواند در گناباد تأمین شود؟
و مهمتر از همه:
چه کسی مسئول پیگیری روزانه و بیندستگاهی پروژه است؟
پاسخ روشن به این پرسشها میتواند پروژه را از یک ایده بزرگ به یک طرح اجرایی تبدیل کند.
زیرساخت انتقال برق؛ حلقهای که نباید فراموش شود
ساخت نیروگاه به تنهایی کافی نیست.
هر نیروگاه بزرگ برای انتقال برق تولیدی به شبکه به زیرساخت مناسب نیاز دارد.
به همین دلیل، اگر پروژه هزار مگاواتی قرار است اجرا شود، باید توسعه پستهای برق، خطوط انتقال و شبکه مرتبط همزمان با پروژه دیده شود.
تجربه پروژههای بزرگ انرژی در جهان نیز نشان میدهد که نیروگاه، شبکه انتقال، ذخیرهسازی و مدیریت مصرف باید به صورت یک مجموعه واحد طراحی شوند.
این موضوع برای گناباد اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا بدون زیرساخت انتقال مناسب، حتی نیروگاه بزرگ نیز نمیتواند ظرفیت خود را به شکل مطلوب وارد شبکه کند.
گناباد و رتبه نخست نیروگاههای خورشیدی خانگی خراسان رضوی
نکته جالب دیگر اینکه گناباد در حال حاضر نیز در حوزه انرژی خورشیدی بیتجربه نیست.
بر اساس اعلام فرماندار شهرستان، گناباد در نیروگاههای خورشیدی خانگی رتبه نخست استان خراسان رضوی را دارد.
همچنین در زمان اعلام این خبر، ۳.۲ مگاوات نیروگاه خورشیدی در شهرستان به شبکه متصل شده بود، ۲ مگاوات دیگر آماده اتصال بود و ۳ مگاوات نیز برای بهرهبرداری برنامهریزی شده بود.
همچنین زمین مورد نیاز برای حدود ۲۰ مگاوات نیروگاه به سرمایهگذاران واگذار شده و ۲۴ مگاوات دیگر در مراحل نهایی قرار داشته است.
این موضوع نشان میدهد که مسیر انرژی خورشیدی برای گناباد کاملاً بیگانه نیست و تجربه اولیه آن در شهرستان وجود دارد.
اما نیروگاه هزار مگاواتی میتواند مقیاس این فعالیت را به شکل چشمگیری تغییر دهد.
چرا همه دستگاههای مسئول باید پای کار بیایند؟
چنین پروژهای فقط متعلق به اداره برق نیست.
فرمانداری، استانداری، شرکت برق، دستگاههای اقتصادی، محیط زیست، منابع طبیعی، امور اراضی، دستگاههای مرتبط با سرمایهگذاری، دانشگاه، بخش خصوصی و نمایندگان مردم هر کدام میتوانند در بخش متفاوتی از مسیر پروژه نقش داشته باشند. اگر هر دستگاه این پروژه را صرفاً «وظیفه دستگاه دیگر» بداند، احتمال طولانی شدن فرآیند افزایش مییابد.اما اگر پروژه به عنوان یک پروژه پیشران توسعه گناباد تعریف شود، میتوان برای آن یک کارگروه ویژه و دائمی تشکیل داد و روند پیشرفت را به صورت ماهانه و شفاف اعلام کرد.
این نوع پروژهها به یک متولی مشخص، تقویم اجرایی و گزارش عمومی پیشرفت نیاز دارند.
گناباد نباید فقط میزبان نیروگاه باشد؛ باید از نیروگاه بهره اقتصادی ببرد
این شاید مهمترین نکتهای باشد که باید مورد توجه مسئولان قرار گیرد.
هدف نهایی نباید این باشد که زمین در اختیار پروژه قرار گیرد، پنلها نصب شوند و برق تولید شود؛ در حالی که بخش عمده منافع اقتصادی پروژه خارج از شهرستان باقی بماند.
گناباد باید برای خود سهم اقتصادی از زنجیره این سرمایهگذاری تعریف کند.
برای مثال میتوان از سرمایهگذار خواست یا با او توافق کرد که بخشی از:
نیروی انسانی مورد نیاز
خدمات پیمانکاری
خدمات حملونقل
آموزش نیروی متخصص
خدمات تعمیر و نگهداری
تأمین برخی تجهیزات
فعالیتهای دانشبنیان
مسئولیت اجتماعی
حمایت از مراکز آموزشی
در داخل شهرستان انجام شود.
در این صورت، نیروگاه تبدیل به یک جزیره صنعتی جدا از شهر نمیشود؛ بلکه با اقتصاد گناباد ارتباط پیدا میکند.
گناباد میتواند «شهر خورشید» خراسان رضوی شود
شاید امروز گفتن این عبارت بلندپروازانه به نظر برسد، اما اگر پروژه هزار مگاواتی محقق شود و پروژههای مکمل نیز شکل بگیرند، گناباد میتواند در آینده با انرژی خورشیدی شناخته شود.
همانطور که برخی شهرها و مناطق جهان به یک صنعت خاص شهرت پیدا کردهاند، گناباد نیز میتواند تلاش کند هویت جدیدی در حوزه انرژی پاک برای خود بسازد.
اما این اتفاق خودبهخود رخ نمیدهد.
نیازمند برنامه است.
نیازمند سرمایهگذاری است.
نیازمند زیرساخت است.
نیازمند تربیت نیروی متخصص است.
و مهمتر از همه، نیازمند اراده مدیریتی مستمر است.
از «نیروگاه» به «منطقه ویژه انرژی خورشیدی»؛ چرا نباید به هزار مگاوات اکتفا کرد؟
اگر پروژه هزار مگاواتی اجرایی شود، شاید بهتر باشد مسئولان از همین امروز یک سؤال بزرگتر مطرح کنند:
چرا گناباد نتواند در آینده به یک قطب انرژی خورشیدی در شرق کشور تبدیل شود؟
یعنی هزار مگاوات را پایان کار نبینیم؛ بلکه آن را نقطه آغاز بدانیم.
میتوان در اطراف آن، زیرساختهای مرتبط با انرژی، مراکز آموزشی، شرکتهای خدماتی، صنایع مرتبط و پروژههای ذخیرهسازی را توسعه داد.
تجربه دبی دقیقاً نشان میدهد که یک پروژه خورشیدی بزرگ میتواند به بستری برای توسعه فناوری، جذب سرمایهگذاری و شکلگیری اقتصاد سبز تبدیل شود. پارک خورشیدی محمد بن راشد آل مکتوم اکنون علاوه بر تولید برق، بخشی از راهبرد بلندمدت دبی برای اقتصاد سبز و انرژی پاک است.
امروز باید برای فردای گناباد تصمیم گرفت
گناباد با یک انتخاب مهم روبهرو است.
از یک طرف، شهرستان با بحران آب، محدودیت منابع و مشکلات تأمین انرژی مواجه است.
از طرف دیگر، ظرفیتی مانند انرژی خورشیدی پیش روی آن قرار دارد.
این دو مسئله میتوانند به هم مرتبط شوند.
اگر گناباد نتواند منابع محدود آب خود را برای همیشه افزایش دهد، باید اقتصادی ایجاد کند که کمتر به آب وابسته باشد.
اگر کشور با ناترازی برق مواجه است، گناباد میتواند بخشی از ظرفیت تولید برق پاک را بر عهده بگیرد.
اگر جوانان شهرستان به دنبال اشتغال هستند، میتوان برای آنها مهارتهای جدید مرتبط با انرژی ایجاد کرد.
اگر سرمایهگذاران به دنبال مناطق مناسب برای انرژی خورشیدی هستند، گناباد باید خود را به مقصدی جذاب برای این سرمایهگذاریها تبدیل کند.
و اگر قرار است شهرستان در آینده جایگاه اقتصادی بالاتری داشته باشد، باید از همین امروز زیرساختهای اقتصاد آینده را ایجاد کرد.
مطالبهای برای پیگیری جدی پروژه هزار مگاواتی
اکنون که موضوع احداث نیروگاه خورشیدی هزار مگاواتی در گناباد از سوی مدیریت شهرستان مطرح شده است، انتظار میرود این پروژه با نگاه یک طرح راهبردی و ملی دنبال شود.ضروری است مسئولان شهرستان و استان، نماینده مردم در مجلس، دستگاههای اجرایی و سرمایهگذار پروژه، مسیر پیشرفت آن را برای افکار عمومی شفاف کنند.مردم حق دارند بدانند پروژه در چه مرحلهای قرار دارد، چه موانعی پیش روی آن است و چه زمانی میتوانند نخستین نشانههای اجرای آن را ببینند.
گناباد امروز بیش از هر زمان دیگری به پروژههایی نیاز دارد که بتوانند بدون فشار بیشتر بر منابع آب، سرمایه، اشتغال و زیرساخت ایجاد کنند. نیروگاه خورشیدی هزار مگاواتی، اگر از مرحله پیگیری عبور کند و به یک پروژه واقعی تبدیل شود، میتواند یکی از همین پروژهها باشد.تجربه دبی و چین نشان میدهد که مناطق خشک و کمآب الزاماً محکوم به محدودیت نیستند؛ گاهی میتوان مهمترین ویژگی اقلیمی یک منطقه را به مزیت اقتصادی آن تبدیل کرد. دبی با توسعه یک پارک خورشیدی که اکنون ظرفیت آن به ۳۸۶۰ مگاوات رسیده و برای بیش از ۸۰۰۰ مگاوات برنامهریزی شده، و چین با احداث مزارع خورشیدی چندگیگاواتی در مناطق بیابانی، نمونههایی از همین تغییر نگاه هستند.
گناباد نیز میتواند از این تجربه درس بگیرد:
نه اینکه فقط نیروگاه بسازد؛بلکه اقتصاد جدیدی پیرامون انرژی خورشیدی ایجاد کند.
هزار مگاوات میتواند یک عدد روی کاغذ باشد؛ اما اگر درست مدیریت شود، میتواند به هزاران فرصت برای سرمایهگذاری، اشتغال، فناوری و توسعه تبدیل شود.
اکنون زمان آن است که این پروژه از یک خبر در رسانهها، به یک پرونده جدی توسعهای برای گناباد و خراسان رضوی تبدیل شود.
منابع: گزارش خبرگزاری تسنیم درباره پیگیری نیروگاه خورشیدی هزار مگاواتی گناباد؛ اطلاعات رسمی اداره برق و آب دبی درباره پارک خورشیدی محمد بن راشد آل مکتوم؛ گزارش رویترز درباره نیروگاه ۳.۵ گیگاواتی خورشیدی چین.
گردآورنده : سمیه محمدزاده